ΝΕΟ ΥΛΙΚΟ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ( ΓΙΑ ΠΕΜΠΤΗ 14|5 )

Η μητέρα μου, η γαζία, το καναρίνι...~ Νίκος Καζαντζάκης

https://www.youtube.com/watch?v=lcwT6hOmWEI

´Για την μητέρα μου Ποτέ δεν είχα δει τη μητέρα μου να γελάει· χαμογελούσε μόνο, και τα βαθουλά μαύρα μάτια της κοίταζαν τους ανθρώπους γεμάτα υπομονή και καλοσύνη. Πηγαινόρχουνταν σαν πνέμα αγαθό μέσα στο σπίτι, κι όλα τα πρόφταινε ανέκοπα κι αθόρυβα, σαν να 'χαν τα χέρια της μιαν καλοπροαίρετη μαγική δύναμη, που κυβερνούσε με καλοσύνη την καθημερινήν ανάγκη.

Μπορεί και να 'ναι η νεράι­δα, συλλογιζόμουν κοιτάζοντας τη σιωπηλά, η νεράιδα που λεν τα παραμύθια, και κινούσε στο παιδικό μυαλό μου η φαντασία να δουλεύει: μια νύχτα ο πατέρας μου, περνώντας από τον ποταμό, την είδε να χορεύει στο φεγγάρι, χίμηξε, της άρ­παξε το κεφαλομάντηλο, κι από τότε την έφερε σπίτι και την έκαμε γυναίκα του. Κι ολημέρα τώρα πάει κι έρχεται η μάνα μέσα στο σπίτι και ψάχνει να βρει το κε­φαλομάντηλο, να το ρίξει στα μαλλιά της, να γίνει πάλι νεράιδα και να φύγει. Την κοίταζα να πηγαινόρχεται, ν' ανοίγει τα ντουλάπια και τις κασέλες, να ξεσκεπά­ζει τα πιθάρια, να σκύβει κάτω από το κρεβάτι, κι έτρεμα μην τύχει και βρει το μαγικό κεφαλομάντηλο της και γίνει άφαντη. Η τρομάρα αυτή βάσταξε χρόνια και λάβωσε βαθιά τη νιογέννητη ψυχή μου- κι ακόμα και σήμερα αποκρατάει μέσα μου πιο ανομολόγητη η τρομάρα ετούτη: παρακολουθώ κάθε αγαπημένο πρόσω­πο, κάθε αγαπημένη ιδέα, με αγωνία, γιατί ξέρα πως ζητάει το κεφαλομάντηλο της να φύγει. Οι ώρες που περνούσα με τη μητέρα μου ήταν γεμάτες μυστήριο- καθόμασταν ο ένας αντίκρα στον άλλο, εκείνη σε καρέκλα πλάι στο παράθυρο, εγώ στο σκαμνάκι μου, κι ένιωθα, μέσα στη σιωπή, το στήθος μου να γεμίζει και να χορ­ταίνει, σαν να 'ταν ο αγέρας ανάμεσα μας γάλα και βύζαινα. Από πάνω μας ήταν η γαζία, κι όταν ήταν ανθισμένη, η αυλή μοσκομύριζε. Αγα­πούσα πολύ τα ευωδάτα κίτρινα λουλούδια της, τα 'βαζε η μητέρα μου στις κασέλες και τα σώρουχά μας, τα σεντόνια μας, όλη μου η παιδική ηλικία μύριζε γαζία. Μιλούσαμε, πολλές ήσυχες κουβέντες... Και το καναρίνι, μέσα από το κλουβί του, μας άκουγε, σήκωνε το λαιμό και κελαηδούσε μεθυσμένο, ευχαριστημένο, σαν να 'χε κατέβει από τον Παράδεισο, σαν να 'χε αφήσει μια στιγμή τους αγίους κι ήρθε στη γης να καλοκαρδίσει τους ανθρώπους. ____________________________Η μητέρα μου, η γαζία, το καναρίνι, έχουν σμίξει αχώριστα, αθάνατα μέσα στο μυαλό μου δεν μπορώ πια να μυρίσω γαζία, ν' ακούσω καναρίνι, χωρίς ν' ανέβει από το μνήμα της -από το σπλάχνο μου-- η μητέρα μου και να σμίξει με τη μυρωδιά τούτη και με το κελάδημα του καναρινιού. ~ Νίκος Καζαντζάκης (απόσπασμα από την '' 'Αναφορά στον Γκρέκο '' )

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

α)Σου άρεσε το κείμενο? Γιατί?

β)Πώς καταλαβαίνεις την τελευταία πρόταση του κειμένου?

γ)Γνωρίζεις κάτι σχετικό με την ιστορία του αφηγητή? Αν ναι, το αναφέρεις

ΕΡΓΑΣΙΕΣ

α) Αναγνωρίζω το είδος των δευτερευουσών προτάσεων που είναι με μπλε χρώμα στο κείμενο

β)Αναγνωρίζω τις μετοχές του κειμένου που είναι με κόκκινο χρώμα ( να αναφέρω φωνή κι αν είναι επιρρηματική ή επιθετική). Αν είναι επιθετική, να βρω και τη συντακτική της θέση μέσα στην πρόταση :υποκείμενο,κατηγορούμενο κ.ά

προτού κάνω την άσκηση ,μελετώ τα είδη των μετοχών για να θυμηθώ ο,τι έχω μάθει

Η μετοχή εφόσον είναι ταυτόχρονα και ρήμα και επίθετο λειτουργεί στο λόγο και ως ρήμα και ως επίθετο. Συνεπώς, αφού έχει διάθεση και χρόνους, μπορεί να πάρει υποκείμενο ή αντικείμενο.

Παραδείγματα

Ο Γιώργος μπήκε στην αίθουσα πηδώντας. Ποιος πηδώντας; ο Γιώργος = υποκείμενο

Ο Γιώργος μπήκε στην αίθουσα τρώγοντας κουλούρι. Τι τρώγοντας; κουλούρι = αντικείμενο

---

Η άκλιτη μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα (-οντας ή -ώντας) λειτουργεί στο λόγο ως επιρρηματικός προσδιορισμός, γι' αυτό και λέγεται επιρρηματική μετοχή.

Κυρίως δηλώνει τρόπο, αλλά και χρόνο, αιτιολογία, υπόθεση και εναντίωση. Συνεπώς, έχουμε

α. επιρρηματική τροπική μετοχή, π.χ.

Ήρθε από το σπίτι τρέχοντας (πώς ήρθε; τρέχοντας)

β. επιρρηματική χρονική μετοχή, π.χ.

Μπαίνοντας στο σπίτι ακούστηκε το τηλέφωνο (πότε ακούστηκε το τηλέφωνο; μπαίνοντας)

γ. επιρρηματική αιτιολογική μετοχή, π.χ.

Μη καταλαβαίνοντας τι του είπα, πήγε από την άλλη μεριά (γιατί πήγε από την άλλη μεριά; επειδή δεν καταλάβαινε)

δ. επιρρηματική υποθετική μετοχή, π.χ.

Αγοράζοντας αυτό το κινητό θα έχεις πρόσβαση στο διαδίκτυο (αν αγοράσεις ...)

ε. επιρρηματική εναντιωματική μετοχή, π.χ.

Δουλεύοντας τόσα χρόνια δεν κατάφερα τίποτα (αν και δούλευα τόσα χρόνια ...)

---

Η κλιτή μετοχή είτε του παθητικού ενεστώτα είτε του παθητικού παρακείμενου (-μενος, -μενη, -μενο), επειδή είναι και επίθετο, λειτουργεί στο λόγο ως υποκείμενο (η μετοχή συνοδεύεται από το άρθρο της) ή κατηγορούμενο ή επιθετικός ή κατηγορηματικός προσδιορισμός, π.χ.

Οι καλεσμένοι ήρθαν = υποκείμενο

Το τραπέζι είναι στρωμένο = κατηγορούμενο

Ήταν πολύ χαρούμενος = κατηγορούμενο

Με κοίταξε με τα λυπημένα μάτια της = επιθετικός προσδιορισμός

Με κοίταξε με μάτια λυπημένα = κατηγορηματικός προσδιορισμός

Η μετοχή του παθητικού ενεστώτα λειτουργεί μερικές φορές και με επιρρηματική σημασία, π.χ.

ερχόμενος φέρε μου μια σοκολάτα (όταν έρθεις καθώς έρχεσαι)

γ)ΠΟΙΗΜΑ Γεωργίου Βερίτη "Μάνα γλυκυτάτη"

΄Ολα μας ταμαθες, Μάνα γλυκύτατη, ατίμητη Μάνα,

και με της Πίστης μας τ΄άγιο μας έθρεψες κ΄άφθαρτο μάννα.

΄Ενα κομμάτι χρυσάφι μας έκρυψες μέσα βαθιά μας,

να μπουμπουκιάσουν οι ανθοί λαχταράς του καλού στην καρδιά μας.

Μάνα! πού βρήκες την τόση στοργή, την αγάπη την τόση;

Μέσ΄στην ψυχή σου απ΄το χέρι του Πλάστη μας έχει φυτρώσει!

Μάνα, που πήρες απ΄ όλα τα πλάσματ΄ ανώτερο θρόνο,

άφθαρτη μένει κι΄ ανέγγιχτ' η δόξα σου μέσα στο χρόνο.

Μεσ΄στην αγκάλη σου, ώ θαύμα! κρατάς το Θεό μας, Μητέρα,

κι΄ είσαι απ΄τη γη κι΄απ΄τους κόσμους των άστρων, εσύ, ΠΛΑΤΥΤΕΡΑ!!!

Παρατηρώ τα ρήματα με κόκκινο χρώμα και βρίσκω ποιο είναι συνδετικό, ποιο μεταβατικό μονόπτωτο και ποιο μεταβατικό δίπτωτο

δ) Φαντάζομαι ότι μπαίνω κι εγώ στον πίνακα.Τι θα ήθελα να συμβεί? ( γράφω μια μικρή παράγραφο)

ε) Περιγράφω κι εγώ τη μητέρα μου